Gebelik takibi: hafta hafta kontroller, testler ve aşılar

Gebelik takibi, anne ile bebeğin sağlığını korumak için gebelik boyunca planlı olarak yapılan muayene, test ve danışmanlıkların tümüdür. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın 2026 Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, her gebenin en az 4 kez izlenmesini öngörür: ilk 14 hafta içinde, 18–24., 28–32. ve 36–38. haftalarda. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise en az 8 temas önerir.

Gebelik takibi kaç kez ve ne zaman yapılır?

Ulusal rehberde gebe izlemi dört temel randevu üzerine kuruludur. Aşağıdaki tablo, her izlemin zamanını ve öne çıkan işlemlerini özetler.

Gebeliği 14. haftadan sonra fark edilen kadında ilk başvuru, haftası ne olursa olsun ilk izlem sayılır ve bu izlemin bütün adımları tamamlanır. İlk izlemde doldurulan risk formunda bir risk varsa (ör. diyabet, kronik yüksek tansiyon, çoğul gebelik, 35 yaş üstü), kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirme yapılır; gerekirse izlem sayısı artırılır. Takip, aile sağlığı merkezi ile hastanenin birlikte çalışmasıyla sürer.

DSÖ'nün 2016 önerisinde ilk temas ilk 12 hafta içinde, sonrakiler 20, 26, 30, 34, 36, 38 ve 40. haftalarda yapılır. DSÖ "temas" sözcüğünü, gebe ile sağlık çalışanı arasındaki etkin görüşmeyi anlatmak için kullanır. DSÖ'ye göre 4 ziyaret yerine 8 ya da daha fazla temas, doğum çevresindeki bebek ölümlerini 1.000 doğumda 8'e kadar azaltabilir.

Hamilelik haftaları nasıl sayılır?

Gebelik haftası döllenme gününden değil, son adetinizin ilk gününden (SAT — son adet tarihi) itibaren sayılır. Gebelik bu tarihten doğuma kadar ortalama 40 hafta sürer. Haftalar "13+4" gibi yazılır; bu, 13 hafta 4 gün demektir.

Gebelik üç döneme ayrılır; her birine trimester (üç aylık dönem) denir. ABD'nin ulusal çocuk sağlığı enstitüsü NICHD bu dönemleri 1–12., 13–28. ve 29–40. haftalar olarak tanımlar. Bazı kaynaklar bu sınırları bir iki hafta farklı çizer.

Gebelik haftası hesaplama

Hesap basittir: SAT'tan bugüne geçen gün sayısı 7'ye bölünür; bölüm haftayı, kalan gün sayısını verir. Örneğin son adetiniz 10 Ocak 2026'da başladıysa 15 Nisan 2026'da 95 gün geçmiştir; bu da 13 hafta 4 gün (13+4) eder.

Bu yöntem, 28 günlük düzenli bir adet döngüsünü ve yumurtlamanın 14. günde olduğunu varsayar. Adetleriniz düzensizse, SAT'ı hatırlamıyorsanız ya da tarih şüpheliyse gebelik haftası ultrason raporuna göre belirlenir. Erken dönemde bebeğin baş-popo uzunluğu (CRL) ölçülür. DSÖ de gebelik haftasını doğru belirlemek için 24. haftadan önce bir ultrason yapılmasını önerir.

Tahmini doğum tarihi: Naegele kuralı

Tahmini doğum tarihi (TDT), SAT'a 280 gün (40 hafta) eklenerek bulunur. Pratikte kullanılan Naegele kuralında SAT'a 7 gün eklenir, 3 ay geri gidilir ve yıl bir artırılır. Yukarıdaki örnekte 10 Ocak'a 7 gün eklenince 17 Ocak olur; 3 ay geri gidilince 17 Ekim 2025, yıl bir artırılınca TDT 17 Ekim 2026 bulunur.

TDT bir tahmindir, kesin bir gün değildir. 37. haftadan önce doğan bebek erken doğmuş (preterm) sayılır; 39–40. haftalardaki doğum tam miadında kabul edilir. İyi Yaşam uygulaması da gebelik haftanızı bu yöntemle, son adet tarihinize ya da ultrasonla belirlenen haftanıza göre hesaplar.

Gebelikte yapılması gereken testler: hafta hafta liste

Hamilelikte yapılan testlerin bir kısmı herkes için rutindir, bir kısmı ise isteğe bağlı tarama testidir. Aşağıdaki tablo, ulusal rehbere göre test ve muayeneleri trimesterlere ve haftalara göre sıralar; trimester sınırları yaklaşıktır.

Tarama testi bir olasılık hesaplar, tanı koymaz. Kombine test, ense saydamlığı ultrason ölçümünün anne kanı testiyle birlikte değerlendirilmesidir; AFP ise bebeğin ürettiği ve anne kanında ölçülen bir proteindir. Tarama yüksek risk gösterirse kesin tanı için koryon villus örneklemesi (plasentadan küçük doku örneği) ya da amniyosentez (bebeğin çevresindeki sıvıdan örnek) konuşulabilir. İlk üç ayda kombine test yapıldıysa aynı amaçla ayrıca üçlü ya da dörtlü teste gerek yoktur.

Rh uyuşmazlığı, annenin kan grubu Rh negatif, babanınki Rh pozitif olduğunda annenin bebeğin kanına karşı antikor geliştirebilmesidir. Bu durumda anne kanında antikor arayan indirekt Coombs testi ilk izlemde yapılır, negatifse 28. haftada tekrarlanır. Rehbere göre 28. haftadan itibaren anti-D iğnesi yapılabilir.

Gebelik diyabeti taraması (24–28. hafta)

Gebelik diyabeti, gebelikte ilk kez ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Türkiye'de ulusal rehber, yüksek risk grubunda olmayan gebelere 24–28. haftalar arasında 50 gram şekerli sıvı içildikten sonra kan şekerinin ölçüldüğü tarama testini önerir. Bu test pozitif çıkarsa tanı için 3 saatlik 100 gramlık OGTT (şekerli sıvı sonrası kan şekerinin birkaç kez ölçüldüğü yükleme testi) yapılır.

BKİ'si 25 ve üzerinde olup ailede diyabet, önceki gebelikte gebelik diyabeti, 4.000 gram ve üzeri bebek doğurma ya da polikistik over sendromu gibi en az bir ek riski olanlarda kan şekerine ilk izlemde bakılır. Sonuç normalse 24–28. haftada 75 ya da 100 gramlık yükleme testi yapılır. Gebelikteki şeker hedefleri gebelik dışındakilerden farklıdır; genel değerler için kan şekeri kaç olmalı rehberine bakabilirsiniz, ancak gebelikteki sonucunuzu hekiminiz yorumlar.

Gebelikte tansiyon takibi

Gebelikte en az iki ölçümde 140/90 mmHg ve üzerindeki değer yüksek tansiyon kabul edilir ve uzmana yönlendirme gerektirir. Rehber, 130/80 mmHg'nin üzerindeki değerlerde 2 hafta boyunca her gün tansiyon ölçülmesini önerir. Ayrıca 32. haftadan doğuma kadar tansiyonun haftada bir ölçülmesi, 130/80 mmHg'nin üzerindeki değerde hekime başvurulması önerilir. Evde doğru ölçüm için tansiyon kaç olmalı rehberimize bakabilirsiniz.

Gebelikte aşılar

Gebelikte yapılan boğmaca aşısı, annede oluşan antikorların bebeğe geçmesini sağlayarak yenidoğanı boğmacaya karşı korumaya yardımcı olur. Türkiye'de 2026 rehberine göre tetanos içeren aşılar 12. haftadan, Tdab (tetanos, difteri ve boğmaca aşısı) 18. haftadan itibaren yapılabilir.

• Tdab ve Td: Aşı kaydı olmayan gebeye ilk doz Tdab 18–24. haftalarda, ikinci doz Td (tetanos-difteri) 28–32. haftalarda yapılır; ikinci dozdan 6 ay sonra bir Td pekiştirme (rapel) dozu eklenir. Aşı geçmişi tamamlanmış ve son dozu yakın zamanda yapılmış kadınlarda tek doz Tdab yeterli olabilir; doz sayısına aşı kaydınıza bakılarak karar verilir. 18–24. haftayı kaçıranlara Tdab, 32. haftanın sonuna kadar yapılabilir.
• ABD'de: CDC, her gebelikte bir doz Tdap aşısını önerir; en uygun dönem 27–36. haftalardır.
• Grip aşısı: Türkiye'de grip mevsiminde (eylül–nisan) önerilir. CDC'ye göre grip mevsiminde gebeliğin herhangi bir döneminde yapılabilir.
• Hepatit B: Bağışık olmayan ve risk grubundaki gebelere ikinci ya da üçüncü trimesterde yapılabilir.
• Gebelikte yapılmayanlar: Kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK) ve suçiçeği aşıları gebelikte yapılmaz; HPV aşısı da önerilmez. Bu aşıların eksikleri doğumdan sonra hekiminizle planlanır.

Folik asit, demir ve D vitamini

Folik asit, bebeğin beyin ve omurilik gelişimindeki doğumsal kusurları (nöral tüp defekti) önlemeye yardımcı olan bir B vitaminidir. Türkiye rehberi, gebelik planlayan her kadının gebelikten en az 1 ay önce başlayarak günde 400–800 mikrogram folik asit almasını ve bunu 12. gebelik haftasına kadar sürdürmesini önerir. ABD'de CDC de gebe kalma olasılığı olan kadınlara günde 400 mikrogram önerir.

Önceki gebelikte nöral tüp defekti, sara ilacı kullanımı, diyabet ya da obezite gibi yüksek risklerde daha yüksek doz gerekir; bu dozu yalnız hekiminiz belirler. Ulusal programda ayrıca 12. haftadan itibaren D vitamini, kansızlık yoksa 16. haftadan itibaren koruyucu demir desteği yer alır. Kansızlık varsa tedavi planını hekim yapar; hiçbir takviyeyi kendiniz başlatmayın ya da dozunu değiştirmeyin.

Gebelikte kilo alımı

Gebelikte önerilen kilo artışı, gebelik öncesi vücut kitle indeksine (BKİ — kilonun, metre cinsinden boyun karesine bölünmesi) göre değişir. Türkiye rehberindeki değerler, CDC'nin de kullandığı ABD Tıp Enstitüsü (IOM) önerileriyle aynıdır. Aşağıdaki tablo tek bebekli gebelik içindir.

Rehbere göre zayıf ve normal kilolu gebelerde ayda en fazla 2 kg, fazla kilolu ve obez gebelerde ayda en fazla 1 kg alım önerilir. BKİ'si 18,5'in altında ya da 30 ve üzerinde olan gebeler diyetisyene yönlendirilir. İkiz gebelikte aralıklar farklıdır; kilo planınızı hekiminizle belirleyin.

Beslenme ve güvenli hareket

DSÖ, gebelikte sağlıklı beslenme ve hareketli kalma konusunda danışmanlık verilmesini önerir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'nin (NHS) önerileri pratik bir çerçeve sunar:

• Kafeini günde 200 mg ile sınırlayın.
• Alkolden tamamen uzak durun; alkol bebekte uzun süreli zarara yol açabilir.
• Çiğ ya da az pişmiş et, pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri ve ciğer yemeyin.

Sigarayı bırakmak için destek isteyin; ulusal rehber bu desteği ve yönlendirmeyi gebe izleminin parçası sayar.

Sağlıklı bir gebelikte CDC, haftada en az 150 dakika orta şiddette aerobik egzersiz önerir; örneğin haftada 5 gün, 30'ar dakika tempolu yürüyüş. NHS'nin pratik ölçütü şudur: egzersiz sırasında konuşabilmelisiniz. Kick boks ve judo gibi darbe riski olan sporlardan, ata binme ya da kayak gibi düşme riski yüksek etkinliklerden, tüplü dalıştan ve 2.500 metrenin üzerinde egzersizden kaçının. CDC, ilk trimesterden sonra sırtüstü düz yatmayı gerektiren hareketlerden kaçınmayı önerir. Sağlıklı Hayat Merkezleri ve hastanelerdeki gebe okulları bu konularda destek verir.

Ne zaman hemen doktora başvurmalı?

Ulusal rehber aşağıdaki belirtileri gebelikte tehlike işaretleri arasında sayar. Bunlardan biri varsa planlı kontrolü beklemeden, hemen doğum servisi olan bir hastaneye başvurun:

• Vajinal kanama
• Su gelmesi (bebeğin çevresindeki sıvının gelmesi)
• Bebek hareketlerinde belirgin azalma; 20. haftadan sonra hiç hareket hissetmemek de değerlendirilmelidir
• Geçmeyen şiddetli baş ağrısı, bulanık görme ya da yüzde, ellerde, göz kapaklarında şişme; bunlar preeklampsi (gebelikte yüksek tansiyonla birlikte organların etkilendiği ciddi durum) belirtisi olabilir. Son aylarda ayaklarda şişlik görülebilir; ellerde ve göz kapaklarında başlayan şişlik ise preeklampsinin ilk belirtisi olabilir
• İki ölçümde 38 °C'nin üzerinde ateş
• Karın ağrısı
• Şiddetli bulantı-kusma, sıvı tutamama
• Nedeni açıklanamayan cilt kaşıntısı
• Günlük işlerinizi yapamayacak kadar kötü hissetmek
• Baldırda ağrı, kızarıklık ya da şişlik
• 37. haftadan önce düzenli sancı

Doğumdan sonraki ilk haftalarda neler olacağını ve hangi kontrollerin yapılacağını doğum sonrası lohusalık dönemi rehberimizde bulabilirsiniz.